Oosterweed.info

Godfried Bomans (1913 - 1971)

Godfried Jan Arnold Bomans (Den Haag, 2 maart 1913 -
Bloemendaal, 22 december 1971) was een Nederlands schrijver.

Godfried Bomans was vele jaren de meestgelezen schrijver van
Nederland. Hij heeft meer dan 60 boektitels en vele andere
geschriften op zijn naam staan. De literaire kritiek weet nog altijd
niet goed wat ze met hem aan moet. Zijn werk is moeilijk onder één noemer te brengen, maar hij was zeker een groot stilist. Hij heeft tijdens zijn leven nooit veel officiële erkenning gekregen. Het werk van Bomans heeft steeds weer als kenmerk wendbaarheid, een groot gevoel voor humor en een onverslijtbare ironie. Bomans kon zowel zeer ernstig als zeer lichtvoetig schrijven.

Hij werd bij het grote publiek vooral populair door zijn roman 'Erik of het klein insectenboek' (10 drukken in het verschijningsjaar 1941), en na de oorlog met de strip 'Pa Pinkelman' in de Volkskrant, en weer wat later met zijn columns op de voorpagina van die krant, zijn stukken in Elsevier en zijn radio- en tv-optredens. In oktober 2000 deponeerde de weduwe van Godfried Bomans zijn archief in het Letterkundig Museum.

Godfried Bomans was een groot kenner van het werk van Charles Dickens. Hij speelde een belangrijke rol bij het tot stand komen van de vertaling in het Nederlands van het complete werk van Dickens, die in de vijftiger jaren van de twintigste eeuw in pocketvorm door Het Spectrum werd uitgegeven. De lang verwachte biografie van Dickens heeft hij echter nooit geschreven.

Inhoud
1 Levensbeschrijving
2 Enkele anekdotes
3 Bibliografie
3.1 Toneel
3.2 Dagboeken
3.3 Essays
3.4 Discografie
4 Over Godfried Bomans:
5 Externe links

Levensbeschrijving
Godfried was een zoon van Johannes Bernardus Bomans (1885-1941) en Arnoldina Josephina Oswalda Reynart (1883-1955), en werd vernoemd naar zijn peetoom Godefridus (Frits) Keunen (1853-1914), die getrouwd was met een halfzuster van Bomans' moeder.

In 1913 begint zijn vader een advocatenpraktijk in Haarlem waarheen de familie verhuisde toen Godfried een paar maanden oud was. Hij heeft zich zijn leven lang Haarlemmer gevoeld.Zijn vader werd voor de Rooms-Katholieke Staatspartij gekozen tot lid van de Tweede Kamer wat hij tot 1929 bleef; hij was ook, tot zijn onverwacht overlijden in 1941, Gedeputeerde van de provincie Noord-Holland. Vader Bomans, sinds 1933 woonachtig op Berkenrode onder Heemstede, publiceerde onder andere een geruchtmakende serie historische romans, de Donald-cyclus, onder het pseudoniem J.B. van Rode.

In 1926 gaat Godfried naar het Triniteitslyceum in Overveen en van 1933 tot 1939 studeert hij aan de Universiteit van Amsterdam. Hij haalt er zijn kandidaatsexamen Rechten in 1936. In 1939 gaat Godfried plotseling naar Nijmegen, waar hij zich inschrijft als student Wijsbegeerte. Hij is er actief lid van het cultureel dispuut De Gong. In 1941 verlooft hij zich met Pietsie Verscheure. Eind 1939 schrijft hij, nog steeds in Nijmegen, zijn bekendste werk: Erik of het klein insectenboek.

In 1941 is hij voor het eerst officieel Sinterklaas; later zal hij vaker (ook bij intochten op tv) als zodanig optreden. Hij verhuist in 1943 terug naar Haarlem en geeft zijn studie op. Op 14 april 1944 trouwt hij in Nijmegen met Gertrud Maria (Pietsie) Verscheure. Tegen het eind van de oorlog duikt hij een tijdje onder in Aerdenhout als er razzia's worden gehouden voor gedwongen tewerkstelling in Duitsland. Het kerkelijk huwelijk vindt eerst na de oorlog plaats, op 17 augustus 1945.

Gevelsteen in Gouda.Reeds tijdens zijn schooltijd heeft Bomans literaire belangstelling, zo is hij redacteur van schoolkranten en publiceert hij korte verhalen, ook in literaire tijdschriften en studentenbladen.

Bomans debuteert officieel in 1932, onder het pseudoniem Bernard Majorick, met Drijfjacht en Gebed voor Nederland. In 1932 schrijft hij ook het historische toneelstuk Bloed en liefde waarin zijn karakteristieke humor al duidelijk herkenbaar is. De memoires of gedenkschriften van Mr. P(ieter) Bas verschijnen in december 1936, met tekeningen van zijn jeugdvriend Harry Prenen die ook latere boeken van Godfried zal illustreren. Met Prenen richtte hij in hetzelfde jaar de "Rijnlandsche Academie" op, een pseudo-gewichtig genootschap waarmee zij de aangekondigde demping van de Haarlemse Bakenessergracht wilden voorkomen. Zij slaagden overigens in hun opzet. De Rijnlandsche Academie werd daarna vooral in een uitvoerige, maar helaas nooit gepubliceerde correspondentie voortgezet.

Hij had twaalf jaar nodig om de Pickwick Papers van Dickens te vertalen, van 1940 tot 1952.

In 1960 worden in Leiden (in de Breestraat nr. 37) en in 1964 in Gouda (op de Hoge Gouwe 21) gevelstenen onthuld ter herinnering aan het gedenkwaardige verblijf van Pieter Bas in die plaatsen. Beide werden onthuld door Bomans zelf, met passende toespraken.

Zijn strip Pa Pinkelman en Tante Pollewop, vanaf november 1945 in de Volkskrant, met tekeningen van Carol Voges, is een begrip geworden. Hij is in 1976 door de KRO voor televisie bewerkt, met Ton van Duinhoven in de rol van Pa Pinkelman en Maya Bouma als Tante Pollewop.

In 1950 riep Bomans de Haarlemmers op om lid te worden van de op te richten "Haarlemse Sociëteit Teisterbant". De sociëteit die onder haar 180 leden Lodewijk van Deyssel, Mari Andriessen, de later geroyeerde Harry Mulisch en Ton Heyboer telde heeft haar stichter niet lang overleefd.
In 1956 richt hij de Haarlem Branch van de Dickens Fellowship op die hij de eerste jaren als president zal voorzitten. Hij treedt ook vaak op in radio- en televisieprogramma's, zoals Kopstukken en Bomans in triplo. Hij wordt op die manier in feite de eerste Bekende Nederlander (BN'er).

In 1971 verblijft Godfried Bomans, op uitnodiging van VARA en AVRO, een week alleen op het onbewoonde waddeneiland Rottumerplaat. Hij maakt er dagelijkse radioverslagen over zijn ervaringen met Willem Ruis als zijn gesprekspartner in Warffum. Deze radioverslagen zijn als luisterboek in 2006 op 6 CD's verschenen. Het primitieve verblijf ligt hem niet; vrijwel zeker heeft het hem een terugslag bezorgd in zijn gezondheid. Hij laat zich toch al tot te veel activiteiten verleiden, wat in zijn latere levensjaren heel belastend is voor zijn gezondheid.

Godfried Bomans sterft op 22 december 1971 op 58-jarige leeftijd aan een hartaanval en wordt op Kerstavond begraven op het Sint Adelbertskerkhof in Bloemendaal (graf 1235). In 1972 wordt het Godfried Bomans Genootschap opgericht. In Bloemendaal staat, in Thijsse's Hof, het beeld Erik op de vlinder, in 1977 gemaakt door Mari Andriessen. Sinds 1982 staat in de Wijngaardtuin, in het centrum van Haarlem, een bronzen beeldje van Bomans, van beeldhouwer Wim Jonker. Zijn boek 'Erik of het klein insectenboek' wordt in 2004 verfilmd door Gidi van Liempd.

Godfried Bomans was katholiek maar niet streng in de leer. In een brief aan A. van Roon d.d. 26 november 1968 schrijft hij dat "geen vernieuwing in de katholieke kerk mij te hoog gaat en ik met name de ontwikkeling in het celibaat met voldoening gadesla..." Toen Bomans dit schreef stond het gedwongen celibaat ter discussie.De in taal en voorkomen conservatieve Bomans was misschien progressiever dan de eerste blik verraadde maar misschien was ook deze opmerking ironisch.

Tussen links Nederland en Bomans ontstond op 18 juni 1966 een diepe kloof toen Bomans in een column in De Volkskrant onder de titel "De Raddraaiers" het vernielen van de kantoren van de Telegraaf veroordeelde.Boze bouwvakkers waren in een pamflet opgeroepen om dat te doen en Bomans heeft de anonieme schrijvers de "hoofdschuldigen" genoemd. Toen vier leden van de Communistische Rode Jeugd werden gearresteerd keerde heel links Nederland, aangevoerd door Harry Mulisch, zich tegen de "verrader" Bomans. Bomans kreeg doodsdreigingen in zijn brievenbus en moest door de politie worden bewaakt.

[bewerk] Enkele anekdotes
Roemrucht in de televisiegeschiedenis is een live commentaar van Bomans. De schrijver wordt in oktober 1963 benaderd voor de Edison-uitreiking van het Grand Gala du Disque. Eén van de optredende artiesten is Marlene Dietrich. Bomans staat naast de diva die hij ook bewondert en vertelt een anekdote die eindigt met de beroemd geworden zin: "Had mijn vrouw maar één zo’n been".Bomans was een liefhebber van alcoholische dranken en was tijdens de presentatie van het Grand Gala zichtbaar aangeschoten.
Bomans verhaalt hoe hij samen met zijn drie broers (hij verzon vaak curieuze familieleden aan de lopende band) voor het eerst aan carnaval meedeed, samen verkleed als één olifant en elk gestationeerd in één poot. Tijdens het onvermijdelijke oponthoud op een podium hadden de gebroeders Bomans een tafeltje in de buik bevestigd, waarop zij dan klaverjasten. Volgens Bomans was het bovendien als jongste broer zijn taak, vlak bij het achtereind gezeten, om af en toe een gehaktbal door dit eind naar buiten te werpen, om een realistisch effect te bereiken. De olifant moet mede daardoor enorme indruk op het publiek gemaakt hebben.
Sinterklaas speelt hij voor het eerst in 1941, in Nijmegen. Dit optreden als goedheiligman zal hij nog vaak herhalen, soms met onthutsend resultaat, bijvoorbeeld als de uit te delen lekkernijen op zijn en deze Sint dan maar eigenmachtig met andersoortig 'lekkers' strooit, zoals een halve of een hele dag vrij van school. Uit een brief aan zijn vriend Harry Prenen uit 1943:

Voor de stad Nijmegen was ik Sint Nicolaas en reed op een schimmel de stad door. Op het bordes van het stadhuis gaf ik de jeugd een dag vrij (vorig jaar een middag), waardoor ik, nog omhuld door den herderlijken toga, een vreeselijke ruzie kreeg met drie hoofden (een daarvan riep, alle eerbied voor Gods heiligen uit het oog verliezend: 'Wat denkt zo'n snotjongen wel!')
Bomans' carrière als Goedheiligman is daarmee zeker niet ten einde. In 1961 bijvoorbeeld vervult hij de rol in Enkhuizen, en in 1967 gaat hij als zodanig naar Canada en ontmoet daar Santa Claus op het vliegveld van Toronto. Hij noemt hem bij die gelegenheid 'een geestelijke zakkenroller'.
Aan Bomans wordt de uitspraak "Fascisme is een sfeer die hangt in een zaal vol linkse mensen" toegeschreven, hoewel anderen beweren dat de werkelijke uitspraak was: "Het 'fascisme' is niet een systeem, maar een gesteldheid. Het kan als atmosfeer in een progressieve zaal hangen".

Bibliografie
1936 - Memoires of Gedenkschriften van Mr. P. Bas
1937 - Bloed en liefde
1939 - Een eeuw achter
1939 - De huis-tyran
1940 - Erik of het klein insectenboek
1941 - De drie koningen
1942 - De nieuwe Kerststal van de pastoor
1943 - Het ontbijt van koning Habbeba
1944 - Sint Jeanne d'Arc
1945 - Het duel
1946 - De avonturen van Pa Pinkelman
1946 - Moeder de gans
1946 - Sprookjes
1947 - Kopstukken
1948 - Avonturen van Tante Pollewop
1948 - De avonturen van Bill Clifford
1948 - Buitelingen. Aforismen, buitelingen en capriolen
1948 - Onstuimige verhalen
1949 - Wonderlijke nachten
1950 - Een halve eeuw Trappistenleven
1951 - Er dreigt een ramp! zegt Godfried Bomans
1952 - Pa Pinkelman in de politiek
1952 - De onsterfelijke Pa Pinkelman
1953 - Capriolen. Een tweede bundel buitelingen
1953 - De verliefde zebra
1953 - Jan de zebra
1953 - De ontevreden vis
1953 - Het luie jongetje
1953 - De ijdele engel
1954 - Het locomotiefje
1955 - Pinkelman omnibus
1955 - Nieuwe buitelingen. Facetten en aspecten
1956 - Het doosje
1956 - Wandelingen door Rome
1957 - Godfried Bomans
1957 - Op het vinkentouw
1958 - Het Zondagskind
1961 - Noten kraken
1962 - Omnibus
1962 - SITAS taalcursussen in Duits, Engels, Frans, Italiaans, Nederlands en Spaans
1963 - Op de keper beschouwd
1963 - Sprookjes kalenderboek
1965 - Sprookjesboek
1965 - Van de hak op de tak
1966 - 1968 Pim, Frits en Ida (8 delen)
1966 - Denkend aan Vlaanderen
1967 - Juffrouw Langneus
1967 - Het verdwaalde eendje
1968 - Bontje en haar poesje
1968 - Bontje en haar pop
1968 - Bontje en haar toverschoentjes
1968 - Bontje heeft het druk
1968 - Juffrouw Piep
1968 - Het lelijke jonge eendje
1968 - Mijmeringen
1969 - Van hetzelfde
1969 - In de kou i.s.m. Michel van der Plas
1970 - Oude en nieuwe buitelingen
1970 - Beminde gelovigen
1970 - Van dichtbij gezien. Rome, Jeruzalem, Maastricht, Zundert
1971 - De man met de witte das. Spelen in de zandbak van de Nederlandse politiek
1971 - Korte berichten
1971 - Een Hollander ontdekt Vlaanderen
1972 - Dickens, waar zijn uw spoken?
1972 - Op reis door de wereld en op Rottumerplaat
1972 - Gesprekken met bekende Nederlanders
1977 - Aforismen
1978 - Zout(e) nostalgie
1979 - Bloed en Liefde en ander toneelwerk
1981 - De glimlach die blijft
1984 - Open brief aan Het Venster
1986 - De ontdekking
1987 - Enige richtlijnen voor bisschoppen
1988 - Aantekeningen over onszelf
1989 - Merkwaardigheden rond de Camera Obscura
1989 - Cursiefjes
1990 - De ontluikende liefde tussen Pa Pinkelman en Tante Pollewop
1991 - Brieven van Bomans
1994 - Gedachten achter een bord spaghetti
1996 -1999 Werken I t/m VII
1996 - 2003 Supplementen op de Werken I t/m VII
1996 - De Dijk. Een onbekend handschrift van Godfried Bomans
1997 - De muziekstukken
1999 - Beste Godfried, beste Simon
1999 - De rijke bramenplukker

Toneel
1931 - Bloed en liefde (uitgegeven in 1937)
1934 - Bitterballen (revue t.g.v. inauguratiebal)
1939 - Een eeuw achter (spel in twee bedrijven)
1939 - De huis-tyran (klucht in twee bedrijven)
1941 - Koning Smulpaap (toneelstuk in vier bedrijven)
1941 - De drie Koningen (spel)
1943 - Het ontbijt van koning Habbeba (sprookjesspel)
1944 - De nieuwe kerststal van den pastoor (spel in één bedrijf)
1944 - Sint Jeanne d'Arc (spel in één bedrijf)
1964 - Bill Clifford (boek bewerkt tot een komische opera op muziek van Jan Mul))
1979 - Bloed en liefde (en ander toneelwerk)

Dagboeken
1988 - Dagboek van Rottumerplaat
1993 - Dagboek van een gymnasiast (vroege jeugdherinneringen)

Essays
1946 - Moeder de gans
1952 - Meesters van de spotprent
1970 - De tijd van Dickens
1972 - Gesprekken met bekende Nederlanders
1973 - Mijmeren met Bomans
1975 - Een verdwenen facet van Haarlem
1984 - Allerlei van en over de Camera Obscura
1994 - Piet Paaltjens of Het drama te Foudgum

Discografie
1954 - Poëzie in beweging (grammofoonplaat)
1960 - Stemmen van schrijvers: Godfried Bomans, Bertus Aafjes (grammofoonplaat)
1963 - Draaitafelen met Bomans (grammofoonplaat)
1963 - Oliver! (grammofoonplaat)
1967 - Godfried leest Bomans (grammofoonplaat)
1969 - Jongelief/Nacht (grammofoonplaat)
1972 - Verhalen door Godfried Bomans (grammofoonplaat)
1972 - De droomwereld van Godfried Bomans (grammofoonplaat)
1975 / 1976 / 1977 - Godfried Bomans - De Kopstukken delen 1, 2 en 3 (grammofoonplaten, fragmenten uit het radioprogramma Kopstukken, uitsluitend van Bomans)
1988 - Protestant, Godfried Bomans, op CD We blijven lachen : deel 2, CNR QS 900.003-2
1988 - Wim Sonneveld interviewt Godfried Bomans op CD We blijven lachen: deel 3, Quintessence QS 900.004-2
1996 - Godfried Bomans - De Kopstukken, dubbel-CD, EMI 7243 8 54871 2 5 (heruitgave van de drie gelijknamige delen die eerder op grammofoonplaat werden uitgebracht)
2006 - Bomans was de naam, luisterboek op 4 CD's , Rubinstein , ISBN 9054443529
2006 - Alleen op een eiland : dagboek van een eilandbewoner, Godfried Bomans, Jan Wolkers, Willem Ruis (radioprogramma van Gé Gouwswaard op 6 CD's, oorspronkelijk uitgezonden door de VARA en AVRO-radio in 1971) Rubinstein, ISBN 9054443316

Bron : Wikipedia